Türkiye’de yaşlanan nüfus, maaş bağlama hesaplamaları ve prim yapısı tartışmaları emeklilik sistemini yeniden gündemin merkezine taşıdı. Karakaş, Türkiye Gazetesi’ndeki değerlendirmesinde, 2023’ten bu yana planlanan bazı adımların hayata geçirilmediğini belirterek OVP’de öngörülen dönüşüm başlıklarına dikkat çekti.
OVP’DE HEDEF NEYDİ?
Karakaş’ın aktardığı çerçeveye göre OVP hedefleri; kayıt dışılıkla daha etkin mücadele edilmesi, kapsam dışı grupların sisteme dahil edilerek prim gelirlerinin artırılması ve sistemin yeni çalışma biçimlerine uyumlu hale getirilmesi başlıklarında toplanıyor. Sağlık harcamalarında verimlilik ve israfın azaltılması da bu hedeflerin bir parçası olarak öne çıkarılıyor.
“MAAŞLAR AZALIYOR” UYARISI: SİSTEMDE PARADOKS
Karakaş, mevcut sistemde bazı dönemlerde “daha uzun süre çalışıp prim ödedikçe emekli maaşının artmak yerine azalabildiğini” ya da taban maaş seviyesinde eşitlendiğini söyledi. Özellikle enflasyondaki yüksek dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde, sistemde daha fazla kalmanın beklenenin tersine sonuçlar doğurabildiğini vurguladı.
KAYIT DIŞILIK VE ERKEN ÇIKIŞ RİSKİ
Karakaş’a göre “yaşını dolduranın sistemden kaçması” ve kayıt dışı çalışmanın artması, sosyal güvenlik dengesini zorlayan bir başka başlık. Bu tablonun SGK açısından prim gelirini azaltırken, daha erken maaş ödemesine yol açabildiğini; bunun da sürdürülebilirliği zayıflattığını ifade etti.
YENİ MODELDE NE ÖNERİLİYOR?
Karakaş, sistemin mali sürdürülebilirliğini güçlendirmek için “kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen” düzenlemelerin devreye alınması gerektiğini belirtti. Öne çıkan öneriler arasında:
- Sosyal güvenliğin fiilî ve yasal kapsamının genişletilmesi, kapsam dışı grupların sisteme girişinin kolaylaştırılması
- Değişen iş gücü piyasası ve esnek çalışma modellerine uyumlu mevzuat düzenlemeleri
- Prim borçlarında takip ve tahsilat süreçlerinin etkinleştirilmesi
- SGK bilişim altyapısının güçlendirilmesi, kurumlar arası veri paylaşımının artırılması
- Etkin olmayan istihdam teşviklerinin sonlandırılması ve teşvik sisteminin sadeleştirilmesi
“ÇALIŞANI CEZALANDIRIR HALE GELDİ” TESPİTİ
Karakaş, özellikle 1999 ve 2008 sonrası döneme ilişkin maaş bağlama oranlarındaki düşüşlerin, çalışanı “cezalandırır” bir yapıya dönüştüğünü savundu. “Çok çalışan, çok kazanan daha yüksek maaş almalı” yaklaşımını vurgulayan Karakaş, çalışmayı teşvik eden ve ödüllendiren bir model kurulması halinde hem kurumun hem sigortalının kazanacağını dile getirdi.
